Prospect–Refuge Theory
Γιατί μας ελκύουν οι χώροι με θέα και προστασία
Γιατί κάποια σημεία ενός χώρου μάς ελκύουν περισσότερο;
Σε ένα εστιατόριο συχνά προτιμάμε ένα τραπέζι από όπου βλέπουμε τον χώρο, χωρίς όμως να βρισκόμαστε εντελώς εκτεθειμένοι στο κέντρο. Αντίστοιχα, σε μια κατοικία ένα καθιστικό με μεγάλη θέα γίνεται ακόμη πιο ευχάριστο όταν πίσω του υπάρχει ένας τοίχος, μια εσοχή ή μια προστατευμένη ζώνη.
Αυτή την ανθρώπινη προτίμηση περιέγραψε ο Βρετανός γεωγράφος Jay Appleton, ο οποίος διατύπωσε την Prospect–Refuge Theory το 1975 στο βιβλίο του The Experience of Landscape.
Η βασική ιδέα είναι απλή:
Prospect είναι η δυνατότητα να βλέπουμε και να αντιλαμβανόμαστε το περιβάλλον.
Refuge είναι η αίσθηση ότι βρισκόμαστε σε μια προστατευμένη θέση.
Η ισορροπία των δύο μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε έναν χώρο.
Βίλα στην Ελούντα – ανοιχτή θέα και προστατευμένη χωρική εμπειρία.
Prospect: η δυνατότητα να βλέπουμε
Το prospect δεν σημαίνει απαραίτητα πανοραμική θέα.
Μπορεί να είναι ένα μεγάλο άνοιγμα προς τη θάλασσα ή τον κήπο, μια οπτική φυγή στο βάθος ενός interior ή μια θέση από την οποία αντιλαμβανόμαστε εύκολα τι συμβαίνει γύρω μας.
Η θέση των ανοιγμάτων, η κάτοψη και η τοποθέτηση των βασικών λειτουργιών καθορίζουν αυτή τη σχέση.
Έτσι, η θέα δεν λειτουργεί μόνο ως ένα όμορφο «κάδρο». Γίνεται μέρος της συνολικής εμπειρίας του χώρου.
Luxury villa in Crete – ιδιωτική ζώνη χαλάρωσης με ανοιχτή θέα στη θάλασσα.
Refuge: προστασία χωρίς εγκλεισμό
Το refuge δεν σημαίνει κλειστός χώρος.
Ένας τοίχος πίσω από τον καναπέ, ένα κεφαλάρι που οριοθετεί το κρεβάτι, μια εσοχή, μια πέργκολα ή ένα βαθύ σκίαστρο μπορούν να δημιουργήσουν αίσθηση προστασίας χωρίς να περιορίζουν την οπτική επαφή με το περιβάλλον.
Γι’ αυτό ένα καθιστικό κάτω από μια πέργκολα, με ανοιχτή θέα μπροστά του, μπορεί να δημιουργεί πολύ διαφορετική αίσθηση από ένα αντίστοιχο καθιστικό εντελώς εκτεθειμένο.
Refuge σημαίνει προστασία χωρίς απομόνωση.
Sohora Villas, Χανιά – προστατευμένη υπαίθρια ζώνη με ανοιχτή θέα.
Η ισορροπία ανάμεσα στη θέα και την προστασία
Ένας πολύ ανοιχτός χώρος μπορεί να δημιουργεί αίσθηση έκθεσης. Ένας υπερβολικά κλειστός χώρος μπορεί να περιορίζει την οπτική ελευθερία.
Η ενδιαφέρουσα συνθήκη βρίσκεται συχνά ανάμεσα στα δύο:
Να μπορούμε να βλέπουμε χωρίς να αισθανόμαστε εκτεθειμένοι.
Αυτό μπορεί να επηρεάσει τη θέση ενός καναπέ, ενός κρεβατιού, ενός εξωτερικού καθιστικού ή ακόμη και μιας θέσης εργασίας.
Στο interior design, ένα ημιδιαφανές διαχωριστικό, ένα booth ή μια εσοχή μπορούν επίσης να δημιουργήσουν προστασία χωρίς πλήρη απομόνωση.
Hotel Viva Mare – προστατευμένο υπαίθριο καθιστικό με θέα στη θάλασσα
Η σχέση με το Biophilic Design
Η Prospect–Refuge Theory συναντάται συχνά και στο biophilic design.
Η σύνδεση με τη φύση δεν αφορά μόνο την παρουσία φυτών. Μπορεί να δημιουργείται μέσα από το φυσικό φως, τη θέα, το νερό, τα φυσικά υλικά αλλά και τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η σχέση μας με το τοπίο.
Μια σκιασμένη βεράντα που ανοίγεται προς τη θάλασσα ή ένα προστατευμένο καθιστικό με θέα σε έναν κήπο αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα.
Aiora Suites, Χαλκιδική – κήπος και υπαίθριες ζώνες.
Aiora Suites, Χαλκιδική – προστατευμένο καθιστικό ενταγμένο στη φύτευση.
Μια αρχή που συχνά εφαρμόζεται διαισθητικά
Η Prospect–Refuge Theory δίνει όνομα σε μια ποιότητα που συναντάμε συχνά στην αρχιτεκτονική: την ισορροπία ανάμεσα στην οπτική ελευθερία και την αίσθηση προστασίας.
Η θέση ενός ανοίγματος, ενός καναπέ, ενός κρεβατιού ή μιας πέργκολας μπορεί να φαίνεται απλή σχεδιαστική απόφαση, αλλά επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αισθανόμαστε και χρησιμοποιούμε έναν χώρο.
Ίσως γι’ αυτό υπάρχουν σημεία που, μόλις τα δούμε, σχεδόν αυθόρμητα μας κάνουν να σκεφτούμε:
«Εδώ θέλω να καθίσω.»
Πηγές & ενδεικτική βιβλιογραφία
- Jay Appleton — The Experience of Landscape — 1975
- Grant Hildebrand — The Wright Space: Pattern and Meaning in Frank Lloyd Wright’s Houses — 1991
- Annemarie S. Dosen, Michael J. Ostwald — Evidence for Prospect-Refuge Theory — 2016